De Teacher en de Preacher
Door: Hans van der Beek
Sinds 2008 heeft de BKB Academie een Bosnisch zusje. De YUA-BKB Academy is gemodelleerd naar de BKB Academie. Het is een initiatief van Stichting Young Urban Achievers en BKB. In april verzorgden Jan Driessen en Erik van Bruggen een training. Hans van der Beek doet verslag.
Het is 3 april, de eerste zomerdag van het jaar. Nederland gaat massaal aan het witbier op terrassen vol hemdjes en rokjes, maar BKB komt de democratie verkondigen in Sarajevo, in een bovenzaaltje op een onverharde uithoek van het universiteitsterrein, tussen leegstaande gebouwen met kogelgaten, en het pist van de regen.
Ideologie is mooi, maar soms wat ongezellig.
De training wordt gegeven door Erik van Bruggen, slapend PvdA-lid, maar nog altijd met donkerrood hart, en Jan Driessen, oud-journalist, lid van het VVD-campagneteam en tevens directeur voorlichting van Aegon. Hoewel politieke tegenpolen denken Jan en Erik hetzelfde over campagnevoering en ook rond sluitingstijd kunnen ze het prima vinden, niet onbelangrijk op een missie als deze.
Welcome to Bosnia
Het is vrijdag in de vooravond en één voor één druppelen ze binnen, de jongens en meisjes van de BKB Academie Sarajevo, allen geselecteerd op politieke motivatie en aspiratie. Jan: "Jullie zijn de hoop van dit land. De nieuwe generatie."
En om hen daarbij op weg te helpen, krijgen de studente een speech van Barack Obama te zien, The country I love, de aftrap van een verkiezingscampagne die Jan en Erik als de moeder aller campagnes beschouwen.
Obama presenteert zichzelf als een man van familie en waarden, van hard werken en de buurman liefhebben, opgevoed door een single mam knokte hij zich omhoog, hij verkoos Washington boven Wallstreet – allemaal voor the country I love.
Ze zien het niet bepaald voor het eerst, maar Jan en Erik blijven ontroerd.
De BKB Academie Sarajevo niet.
Emin (23): "Leg eens uit, mij raakt dit niet. Het zijn mijn waarden niet."
Jan, verbaasd: "Maar voel je dat charisma dan niet?"
Emin: "Hier win je de verkiezingen met de leus '100 procent Bosnisch' of 'Mijn huis Serbska'. Dat heeft niks te maken met charisma of Amerikaanse waarden."
Armin (23): "Hij won alleen omdat hij zwart is."
En Emin: "Leer ons liever de campagne van Bush: hoe kan iemand die eruit ziet als een aap en zijn land naar een oorlog voert, toch twee keer de verkiezingen winnen? Daar hebben we meer aan."
Jan en Erik blijven het benadrukken, de vernieuwende roep om verandering en samenwerking, ook tussen tegenstanders. Voor de jonge Bosniërs klinkt dat allemaal heel ver weg.
Diana (21): "Voor ons is dat onmogelijk voor te stellen. Jullie zijn politieke tegenstanders en werken hier samen."
Armin: "Politiek hier is: beloof gewoon meer dan je kunt waarmaken."
"Maar dat is oude politiek," zegt Jan, smeekt Jan. "En dat moet veranderen. Anders blijft het wanbeleid en de omkoperij."
Emin, onderuitgezakt: "Welcome to Bosnia."
Erik benadrukt dat het niet de bedoeling is de Obama-campagne te kopiëren, maar te kijken hoe de strategie werkt. "Gebruik zijn campagne en maak die tot de jouwe."
Neem een simpele boodschap en blijf die herhalen, steeds maar herhalen, ook als niemand het nog gelooft. Gebruik de Wij-factor en, nog belangrijker, de Change-factor. En die verandering komt niet morgen, maar nu. Zo heeft Obama ook het onmogelijke bereikt. En dat allemaal met de woorden: change, hope en unity.
Erik: "Obama zei, er is geen liberaal en republikeins Amerika, er is geen zwart en wit Amerika, er zijn alleen de Verenigde Staten van Amerika."
Jan: "Ook Obama heeft bruggen gebouwd, en dat was ondenkbaar, zoals dat nu ook in Bosnië lijkt. Mar blijf niet in het verleden hangen – kijk naar de toekomst.
En zo doceren ze verder, Erik voor de beamer en Jan wandelend tussen de jongeren, gebarend, een hand op een schouder af en toe. Na de eerste pauze blijken de jongeren hen al te hebben gedoopt tot de Teacher en de Preacher.
What the hell happened here?!
De volgende ochtend, tien uur, best vroeg.
Amra Hadziarapovic en Roos Boer van Young Urban Achievers, partner van de BKB Academie, zouden het gezelschap gisteravond wel eens de stad laten zien. Amra toonde zich de gedroomde gids en Roos bestelde in een Turkse waterpijptent een rondje lokale drank, geserveerd in een whiskyglas vol ijs. En zette de toon met de fatale woorden: "Doe mij er ook maar pilsje bij."
Daarmee bracht Roos welbeschouwd het democratiseringsproces in Bosnië-Herzegovina in gevaar, want het is een klein wonder dat Erik en Jan vanochtend keurig op tijd aanwezig zijn, al heeft Erik dat zelf nog niet helemaal in de gaten en Jan, de veteraan, zegt: "Gelukkig was gisteren maar een opwarmertje, vanavond gaan we stappen."
Maar eerst die Obama weer met zijn boodschap over hoop (change) en angst (Bush III).
Vandaag moeten de studenten een campagne opzetten, met posters, een slogan, voor de verkiezing in het fictieve land Newland. Na elke ronde wordt gestemd, als was het een poll. Morgen om 13.00 uur, vlak na het lijsttrekkersdebat is de echte stemming.
Erik, met een tekst die zowaar de Preacher naar de kroon steekt: "Campagnetraining is als een borsjt-soep. De basis is aardappelen en uien, maar iedere familie maakt zijn eigen borsjt."
Hoe de man na de night before nu aan borsjt kan denken, is toch al een raadsel.
Een half uurtje in de zon later presenteren de vier partijen hun gloednieuwe manifest. De Liberalen praten over bruggen bouwen in plaats van muren en pleiten voor educatie, anti-corruptiemaatregelen en mobiliteit, ook voor buitenlanders en investeerder.
Jan: "Ik geloof je. Het voelt realistisch."
Emin, ingedeeld bij de Groenen: "Ik heb dit vaker gehoord, ik geloof het niet."
Ook de Socialisten benadrukken dat ‘we’ het zelf moeten doen, en dan is de groene Emin zelf aan de beurt. Hij houdt een vurig betoog, zwaaiend met vuisten, voor een schoner milieu, groene energie en gezondheidszorg op wereldniveau.
Jan, stomverbaasd: "What the hell happend here?
En dit komt van de man die zojuist nog klaagde wat zijn land in hemelsnaam met Groenen moet?"
Maar de rest van de groep is bikkelhard. Andrej (25), leider der liberalen, neemt revanche: "Wat moet ik met de toekomst als ik vandaag honger heb?" En Enida (21): "Ik dacht, WO III komt eraan."
Over de laatste voordracht – de Volkpartij over familiewaarden, lagere belasting en sterkere politie – oordeelt de groep al even hard: geen passie, Enida somde op als een nieuwslezer.
Toch wint de Volkpartij zes zetels – de telling van Erik en Jan heeft dit weekend wel vaker haar mysterieuze wegen – en de liberalen krijgen er vier bij. De socialisten verliezen een zetel en Emin wordt afgestraft: min negen.
De partijen moeten rolverdeling kiezen, inclusief een leider. Erik: "Want je kunt de beste ideeën ter wereld hebben, je bent nergens zonder een kandidaat die de mensen vertrouwen."
Jan: "Waar ze een beetje verliefd op worden."
Na de lunch presenteert de Volkspartij haar leider Slaven (20). Ze hebben van hem een professor in de politieke wetenschap gemaakt, een jonge vader van twee kinderen, die familiewaarden het belangrijkste vindt van alles.
Waarom uitgerekend Slaven, wil Jan weten. Enida, in een staaltje Bosnische logica: "Girls choose the guy."
Maar waarom een professor? Dat, leggen de jongeren uit, geeft nu eenmaal meer geloofwaardigheid en aanzien. Jan kan dat dan wel ‘old school’ noemen, hij wordt door de jongeren consequent aangesproken met professor.
De Groenen komen op hun beurt ook met een doctor, ditmaal in de alternatieve energie. Gedragen roept Alma (23) op de toekomst nu te laten beginnen en ze is niet scheutig met het woord ‘samen’.
Enida: "Melodramatisch."
Ze sparen elkaar niet, de jongeren.
Dan komt Hana (20), de piepjonge leider van de socialisten. Ze loopt rond, zoekt oogcontact, en zegt: "Dit is ons land. Dit is onze droom." Waarna ze de hele groep rondgaat en een hand geeft.
Jan zei het al: je moet een beetje verliefd worden.
De groep is onder de indruk, al ontwikkelt Enida zich tot de beul van het gezelschap: "Kom op, zeg. Veel te Amerikaans. Wij houden niet van zulke show off."
Paraplu’s, posters en een symbolische bezem
Zondag, de laatste ochtend.
Jan benadrukt hoe belangrijk het is om een consequent verhaal te houden, de hele campagne lang, en dat is moeilijk zat – dat werd gisteravond maar weer eens bewezen.
Opnieuw was het voornemen om een uurtje of twaalf het bed op te zoeken, maar aan de fijne hand van Amra en Roos wordt opnieuw aangetoond dat in deze moslimstad niet bepaald de sharia heerst.
Maar goed, dan gaat die wekker weer.
De jongeren moeten campagnemateriaal maken en ze verzinnen paraplu’s, posters, een symbolische bezem. De socialisten stelen de show met een oproep zoals die ook bij de supermarkt hangen, op zoek naar een oppas of een tweedehands fiets. ‘Zoekt u werk?’ staat op het papier en langs de hele onderkant kleine reepjes, klaar om af te scheuren: de SDP.
Jan kondigt aan het idee te stelen voor de komende VVD-verkiezing
De partijen maken vervolgens hun eigen campagnefilmpje en de verkiezing eindigt met een lijsttrekkersdebat.
In deze kamer, tussen de kogelgaten en met de toekomst van Bosnië-Herzegovina, winnen de liberalen de verkiezing: dertig zetels. De groenen zijn upcoming met 27 zetels, de Volkspartij met 26 zetels en er is, ondanks de charmante Hanna, weinig vertrouwen in socialisten, 17 zetels. Emin wordt betrapt als hij op zichzelf stemt.
Jan, Erik en Joris bedanken de groep, voor hun enthousiasme en inspiratie. Het genoegen blijkt wederzijds.
Darko (21): "Ik dacht altijd, een campagne is een formeel ding. Je hangt wat posters op, niemand luistert toch. Maar nu ben ik overtuigd dat het kan."
En Elma: "Jullie hebben me laten zien dat we het hele land kunnen veranderen."
Jan: "Alleen al deze woorden maken het onze reis waard."
Hans van der Beek, gepubliceerd in "Dream out Loud", een eenmalige publicatie voor het tienjarige bestaan van BKB
Piet Meerburg
oprichter Kriterion Amsterdam
"We moesten het als studenten zelf doen, en dat hebben we gedaan. Ik vind het geweldig om te zien dat onze strijd van toen nu in Sarajevo navolging krijgt."
Bill Carter
auteur van het boek When Fools Rush In
"Art house Kriterion Sarajevo is a wonderful initiative that enriches one of the most inspiring cities of the world."
Bezoeker
na vertoning van Simon in Sarajevo
“Sinds de oorlog ben ik niet meer naar de film geweest. Via mijn nichtje kreeg ik de aankondiging van Simon doorgestuurd. Ik heb gehuild.”

